“Slava predstavlja porodični ritual posvećen nekom hrišćanskom svecu za kog porodica veruje da je njen zaštitinik i davalac blagostanja”- Etnografski muzej u Beogradu

Porodična slava se nalazi na “Reprezentativnoj listi nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva” UNESKO-a, uz još, do sada, tri kulturna elementa iz Srbije: Kolo, Pevanje uz gusle i Zlakusku lončariju.

§

Za hroniku o događaju iz okoline Ohrida na praznik Velike Gospojine 1018.godine se pretpostavlja da je najstariji sačuvani dokument u kom se spominje slava. Mada ne možemo sa sigurnošću tvrditi da je tu reč o porodičnom prazniku.

§

Sa mnogo većom pouzdanošću istraživači smatraju da termin pamet svetom (slavljenje svetog, spomen sveca) koji se pojavljuje u crkvenoj uredbi iz XIV veka predstavlja slavu.

§

Svetac, Krsno ime (u zapadnim krajevima i primorju), Praznik (kod Vlaha), Sveti, Panađur, Krsna slava, sve su to bili, ili su jos uvek, sinonimi za pojam Slava, koji uzima primat u XVIII I XIX veku.

§

Postoje, najkraće rečeno, dva dominantna gledišta o poreklu slave:

• Prvo da korene  treba tražiti u agrarnim kultovima i kultovima predaka kod Starih Slovena i naroda sa kojima su dolazili u dodir.

• Drugo da je slava u vezi sa prelaskom porodice u hrišćanstvo.

Oba ova tumačenja, u početku različita, dolaze do momenta od kog se nadalje u velikoj meri slažu. To je XIII vek i potonja presudna uloga i značaj svetosavske crkve u tranformaciji, do data pagansko-hrišćanskog kulta, i formiranju institucije slave.

§

Slava je porodična svetkovina koja se vezuje za pravoslavne Srbe, Crnogorce i Makedonce. Međutim, u mnogim raspravama na ovu temu iz XIX i XX veka nalazimo da su slavu slavili (da li i danas slave, to ne znam) i rimokatolici u Boki Kotorskoj, Konavlima, Južnoj Hercegovini i Makarskom primorju, zatim pravoslavni Vlasi u Srbiji i delimično u Rumuniji, kao i rimokatolici u Severnoj Albaniji.

§

Slavski obredni rekviziti ili činioci su: sveća, kolač, vino, koljivo i tamnjan. U pojedinim krajevima koljivo se ni danas ne priprema za slavu, dok u je u nekim ta praksa usvojena tek u XX veku.

§

Gošćenje prilikom proslavljanja porodičnog svetitelja sastavni je deo slava oduvek. U gore pomenutom dokumentu iz 1018. godine spominje se gozba u domu vojvode Ivca na Veliku Gospojinu, što je navelo istraživače da pretpostave da je reč o slavi. Verski spis iz XIV veka sadrži, između ostalog, uputstvo sveštenicama za proslavljanje “pameti svetom”. Njim se zabranjuje održavanje narodnih gozbi u slavu svetitelja pred crkvama, što je do tada bio običaj, i nalaže premeštanje istih u kuće porodica koje žele da slave sveca zaštitnika. U XV veku dubrovačka vlada donela je odredbe kojima se ograničava proslavljanje praznika sveca na jedan dan (do tada je bilo 3 i više dana), uz najbližu rodbinu, a sve u cilju brige za “budžet svojih građana”.

§

U knjizi Mile Nedeljkovića “Slava u Srba” nalazi se spisak od 122 slave. Kalendarski su raspoređene tokom cele godine. Najviše u jesen, to su ujedno i slave koje proslavlja najveći broj vernika, a najmanje u proleće, u vreme Velikog posta.

“ Dvojako je ono svečar treba da spremi za svoje Krsno ime; jedno je dvorba i ugodba Bogu i Svetome koga slavi; a drugo je čast i gozba za zvanice, za goste, za putnike i namernike koji bi mu došli na taj dan… Prvo su religiozni običaji o slavi, a drugo je čast o blagu danu (po mogućnosti domaćinskoj).” –Milan Đ. Milićević