Istorija – Herodot
Koliko puta ste čuli da je Herodot otac istorije?
Herodotova Istorija je prvo delo zasnovano na istraživanju i donekle kritičkom prikazu uzročno-posledičnih veza između događaja u dužem vremenskom periodu i na širem području. To je piscu donelo gore pomenuto zvanje.
Zapisi su bazirani na predanjima, anegdotama i mitovima, na svedočenjima piščevih savremenika, kao i na onome što je čuo i video prilikom mnogobrojnih putovanja. S tim u vezi logično je zaključiti da ima tvrdnji koje nisu istinite ili da je njihovu tačnost teško proveriti i dokazati. Pored toga prisutan je veliki uticaj religije na piščeva tumačenja pojedinih događaja. Iz tih razloga ovo delo ne spada u strogo naučne istorijske spise.
Ipak to ne umanjuje značaj Herodotove Istorije u rasvetljavanju zbivanja na širokom području Mediterana i Bliskog istoka tokom VII, VI i početkom V veka p.n.e.
Uz autorovu nenametljivu duhovitost i slikovit stil sva ta predanja, događaji i prikazi života velikih i malih ljudi u senci Olimpa ili pod budnim okom Ahura Mazde deluju interesantno i zabavno ih je čitati.
Centralna tema jesu grčko-persijski ratovi; od ustanka u Joniji (današnja Mala Azija) 499. p.n.e, pa do bitaka kod Plateje i Mikale 479. p.n.e.
S ciljem stvaranja šire slike prilika i događaja koji su doveli do sukoba između moćnog carstva i pojedinačno slabih i međusobno nesložnih grčkih gradova-država, Herodot započinje Istoriju skoro 200 godina ranije, predanjem o usponu osnivača jedne lidske dinastije, pretku poslovično bogatog kralja Kreza. Preko osnivanja i jačanja Persijskog carstva tokom jednog veka i malo više, dolazi do glavne teme – višedecenijskog sukoba između Persijanaca i grčkih polisa, na čelu sa Atinom i Spratom.
Kostur ove dvovekovne priče čine mali i veliki kraljevi, tirani i satrapi; njihove ambicije kao inicijatori događaja, usponi i padovi kao krajnji rezultat istih. Herodotovi vladari nisu samo pokretači točka istorije, oni su ljudi sa dobrim i lošim osobinama, samilosni i okrutni.
Geografski opisi pojedinih regija, prikazi načina života, religije i običaja mnogih naroda i plemena sa područja Evrope, Male Azije, Bliskog Istoka, Severne Afrike …, takoreći čitavog do tada poznatog sveta, posebna su zanimljivost i bogatstvo ove knjige.
I na kraju, bilo da prenosi predanje, anegdotu ili govori o nečemu što je čuo, video ili negde pročitao Herodot gotovo uvek iznosi i lični stav o tome.
Utisak: Očekivanja su bila da je ovo jedno suvoparno istorijsko štivo: godina ta i ta, taj i taj uradio to i to zbog toga i toga itd. Nasuprot očekivanom reč je o retko zabavnoj i živopisnoj knjizi. Na momente imate utisak da čitate rubriku rekla-kazala o tim davno moćnim ljudima.
Dodatno mi je zanimljiva činjenica da Herodota (484. p.n.e. – 425. p.n.e.) od završetka gradnje Keopsove piramide (oko 2600. p.n.e.) deli više godina nego nas od rođenja Isusa Krista. Zbog čega? Ne znam.
Dva istorijska romana o dva najznačajnija grčka polisa u vreme grčko-persijskih ratova- Sparti i Atini.
1. Ognjena kapija – Stiven Presfild
Radnja: Jedini preživeli Grk u bici u Termopilskom klancu na zahtev cara Kserksa, čiji je zarobljenik, priča o svom životu. Rođen je u malom mestu na Peloponezu. Desetak godina pre pomenute bitke njegov rodni grad je uništen. Nakon kratkog potucanja po poluostrvu dolazi u Spartu i postaje partner u vojnom osposobljavanju mladog spartijata, a kasnije štitonoša istaknutog ratnika. Kao pratnja svog gospodara učestvuje u Termopilskoj bici, gde je teško ranjen, ali za razliku od ostalih još uvek živ. I to je to što se tiče njegovog kratkog života.
Ono što cara interesuje, a što je pisac hteo da prikaže, je spartansko militarističko društvo, orjentisano isključivo na vojsku, strogu disciplinu i surove treninge koji su stvarali najbolje ratnike toga doba. Čiji se borbeni kvalitet i mentalitet u potpunosti prikazao u pomenutoj bici, kada se mali broj grčkih vojnika predvođenih sa 300 elitnih spartijata herojski borio i tri dana odolevao daleko brojnijoj persijskoj vojsci.
Napomene: 1. Pisac je bivši pripadnik američkih marinaca. 2. Roman ima prilično dobru ocenu na goodreadsu i česta je preporuka za istorijski roman o ovom periodu.
Utisak: Da li je do prevoda ili do autorovog stila, meni je ova knjiga bila poprilično naporna za čitanje i dosadna. Pogotovo prva polovina, otprilike. I ne samo meni. Druga zamerka je što nije odoleo motherfucker retorici, pojedini dijalozi liče na replike iz Rambo filmova. Sve u svemu, iako se vidi da je pisac poprilično dobro upoznat sa temom o kojoj piše, rezultat je ispod osrednjeg.
Po meni, oprostite generalizaciju, britanski pisci mnogo veštije prikazuju i dočaravaju antičku Grčku. S tim u vezi roman br.2.
2. Kapije Atine – Kon Igulden
Radnja: Roman počinje pred samu bitku na Maratonskom polju 490. p.n.e., kada se grčka vojska predvođena Atinjanima prvi put suočila sa Persijancima na svom tlu i pobedila. Završava se deset godina kasnije prodorom persijske vojske preko Termopilskog klanca u Atinu. Igulden je napisao još jedan roman Protektor o daljem toku ovog ratnog sukoba.
Mesto radnje je Atina. Nekoliko istaknutih vojnih stratega u ratu i značajnih društvenih pojedinaca u miru nosioci su radnje. U pitanju su istorijske ličnosti sa velikim uticajem u državi i bitnim ulogama u grčkim pobedama protiv Persijanaca.
Atinsko društvo je tek pre nekoliko decenija otelo slobodu iz ruku tirana. Organizovano je po zakonima i pravilima demokratije koje nigde u poznatom svetu nema. Na ponos svih slobodnih građana.
Ali ljudska ambicija, pohlepa ili mržnja ne mogu se iskoreniti zakonom. U dekadi između velikih bitaka, u periodu ratnog zatišja, Atina je poprište ličnih borbi vodećih ljudi toga doba.
Pojavom spoljne pretnje da tek stečene slobode mogu biti izgubljene, Atinjani svoje međusobne sukobe, lične ambicije i ponos odlažu za neka druga, mirnija vremena i složno staju u odbranu onog najvrednijeg –Atine.
Utisak: Znatno bolji roman od prethodnog. Možda je prosto današnjem čoveku-piscu jednostavnije da predstavi i opravda atinsku demokratiju od spartanske militantnosti. Delimičan prikaz kako je funkcionisala demokratija u svojoj kolevci.
Jedan od centralnih likova je Temistokle, ako ste prethodno pročitali Herodotovu Istoriju onda je vam poznato koliko je on, zahvaljujući nekim svojim osobinama, da ne navodim kojim, uticao na ratne događaje 480. p.n.e.
“Nada je umrla, ali je Temistokle bio tamo. Retko se može reći da je jedan čovek spasao čitavu zemlju u jednom danu. Kada je reč o Temistoklu, to je jednostavno istina – kao što ću opisati u sledećoj knjizi.” –K.Igulden u napomeni na kraju ovog romana.
Za proveru citiranog, ko želi, roman Protector zasad samo na engleskom jeziku.
